Ishlab chiqarish samaradorligini oshirishning asosi mehnat sarfini aniq hisoblashga tayanadi. Biroq, amaliyotda ko‘pincha savol tug‘iladi: ishni qaysi birlikda o‘lchash kerak? Vaqt me’yori va ishlab chiqarish me’yori bir tanganing ikki tomoni bo‘lsa-da, ularni noto‘g‘ri tanlash rejalashtirishda xatoliklarga va xodimlarning ishga bo‘lgan ishtiyoqi pasayishiga olib kelishi mumkin.
Keling, tafsilotlarni ko‘rib chiqamiz.
Asosiy tushunchalar: Oddiy tilda
- Vaqt me’yori (Nv) — muayyan tashkiliy-texnik sharoitlarda tegishli malakaga ega bo‘lgan xodim yoki guruh tomonidan ish birligini bajarish uchun belgilangan ish vaqti miqdori.
- O‘lchov birligi: Bir dona mahsulot, operatsiya yoki xizmat uchun sarflanadigan kishi-soat yoki kishi-daqiqa.
- Ishlab chiqarish me’yori (Nich) — vaqt birligi (soat, smena) ichida bir xodim yoki guruh tomonidan bajarilishi lozim bo‘lgan ish hajmi (mahsulot miqdori).
- Bog‘liqlik: Bu ko‘rsatkichlar bir-biriga teskari mutanosib. Agar T — smena davomiyligi bo‘lsa: Nich= T / Nv
Asosiy farqlar va qo‘llanish sohalari
Ko‘rsatkichni tanlash ishlab chiqarish jarayonining xarakteriga bog‘liq.
| Tavsif | Vaqt me’yori | Ishlab chiqarish me’yori |
| O‘lchov obyekti | Mahsulot birligiga sarflangan vaqt. | Vaqt birligi ichidagi mahsulot soni. |
| Qayerda qo‘llaniladi | Kichik seriyali va yakka tartibdagi ishlab chiqarish, ta’mirlash ishlari, xizmat ko‘rsatish. | Ommaviy va yirik seriyali ishlab chiqarish, konveyer liniyalari. |
| Ish turi | Murakkab, uzoq davom etadigan, aniqlik talab qiluvchi operatsiyalar. | Bir xil turdagi, qisqa siklli takrorlanuvchi operatsiyalar. |
| Misol | Noyob uskunani yig‘ish (40 soat). | Boltlar tayyorlash (smenasiga 500 dona). |
Qachon Vaqt me’yorini qo‘llash kerak?
Vaqtni me’yorlashtirish — avtomatlashtirish qiyin bo‘lgan yoki bajarilish sikli bir smenadan ortiq bo‘lgan jarayonlar uchun «oltin standart» hisoblanadi.
- Ta’mirlash va texnik xizmat ko‘rsatish: Usta kuniga necha marta «ta’mirlashini» aytish qiyin, lekin aniq bir blokni almashtirishga necha soat ketishini belgilash mumkin.
- Intellektual mehnat: Loyihalash, dasturlash yoki yuridik ekspertiza.
- Tajriba ishlab chiqarishi: Mahsulotlar turi doimiy ravishda o‘zgarib turganda.
Afzalligi: Xodimlarning zaruriy sonini va uskunalarning uzoq muddatli yuklamasini aniq hisoblash imkonini beradi.
Qachon Ishlab chiqarish me’yorini qo‘llash kerak?
Ish natijasi aniq, bir xil va uni «donalab» hisoblash oson bo‘lgan joyda ishlab chiqarish me’yori idealdir.
- Oziq-ovqat sanoati: Qadoqlangan mahsulotlar soni.
- Yengil sanoat: Tikilgan detallar miqdori.
- Logistika: Omborda qayta ishlangan jo‘natmalar soni.
Afzalligi: Bu ishbay haq to‘lash tizimini qurish uchun eng qulay vositadir. Xodimga har bir detal uchun «4,8 daqiqa sarflash»dan ko‘ra, «100 ta detal tayyorlash» maqsadi ancha tushunarliroq.
Rahbar uchun xulosa
Qaysi biri yaxshiroq degan savolga universal javob yo‘q. Biroq, umumiy qoida mavjud:
Agar maqsadingiz — grafiklarni rejalashtirish va tannarxni hisoblash bo‘lsa, vaqt me’yorlariga tayaning.
Agar maqsadingiz — samaradorlikni rag‘batlantirish va joriy natijani nazorat qilish bo‘lsa, ishlab chiqarish me’yorlaridan foydalaning.
Unutmang, har qanday me’yor qotib qolgan raqam emas. Yangi texnologiyalar joriy etilganda, me’yor.uz tavsiyasiga ko‘ra, ko‘rsatkichlarni muntazam qayta ko‘rib chiqish lozim.
admin